ساخت تونل آبیاری بهبهان رسماً از سال 1319 شمسی با تشکیل شرکت آبیاری بهبهان وابسته به بنگاه مستقل آبیاری ایران برای تامین آب شرب و کشاورزی منطقه بهبهان آغاز ودر تابستان 1324 بهره برداری از آن شروع شد. طول تونل 4407 متر و دبی اسمی آن سه متر مکعب در ثانیه طراحی شده است0 آبگیر تونل از رودخانه مارون و در حدود چهار کیلومتر پایین تر از سد مخزنی مارون و دقیقاً در محل احداث سد تنظیمی آریوبرزن بهبهان قرار دارد و مظهر آن در ابتدای دشت بهبهان و در سه کیلومتری روستای منصوریه و در مجاورت کوی کارکنان سیمان بهبهان می باشد. میزان اراضی که توسط تونل آبیاری طبق طراحی اولیه آبیاری می شده 3000 هکتار موجود است.
تا قبل از احداثتونل آبیاری آب آشامیدنی اهالی شهرستان بهبهان بیشتر از طریق آب انبارهایی که با آب باران و گاها با نهرهای کشاورزی تامین می گردید و به علت آلودگی بیماری های گوناگونی گریبان گیر مردم میشد و در دهه اول ۱۳۰۰ مردم از دولت وقت درخواست آب آشامیدنی از طریق لوله کشی در سطح شهر را می نمایند و دولت تصمیم به رسانیدن آب از رودخانه مارون با ساخت تونل آبیاری در بخش کوهپایه ای شمال شرقی و ادامه ی آن با احداثنهر خاکی علاوه بر آب شرب آب زراعی بخشی از اراضی جنوبی بهبهان را تامین می نماید. به همین منظور در فروردین ماه ۱۳۱۹ شرکت سهامی آبیاری بهبهان برای اجرای این پروژه تشکیل گردید.
طول تونل ۴۴۰۷ متر و دبی رسمی آن ۳ متر مکعب در ثانیه طراحی شده است. موقعیت آبگیر تونل از نظر مهندسی رودخانه در قئس خارجی و در محل مناسبی انتخاب شده است. ساحل رودخانه را یک دیواره قائم سنگ آهک آسماری به ارتفاع حدود ۱۵ متر تشکیل میدهد. دودریچه خروجی اضطراری درکیلومترهای ۱و ۲/۳ درمحلهای معروف به کارگاه ودره کفتارک وجود داردکه درمواقع ضروری مانند تخلیه رسوب ویا سیلاب از آن استفاده میشودودراصطلاح محلی به آن چپومیگوینداین دودریچه جاهایی درنظرگرفته شده اندکه آب مازادازطریق زهکش طبیعی به رودخانه ریخته می شود. سردرورودی ومظهر تونل باسنگ تراش به شکل زیبایی ساخته شده است وپس ازگذشت نزدیک به۷۰سال که ازساخت آن میگذردهنوزکاملاً سالم ومستحکم میباشد. بدنه تونل منهای حدود ۳۰۰متراول آنکه ازسنگ بسیارسخت میگذردبطورکامل سنگ چینی باملات سیمان وبه قطر ۲۵سانتیمترمیباشد. حفاری تونل بادست توسط مقنی های کازرونی و…. وکارگران محلی صورت گرفته است. تخلیه خاکهای تونل بوسیله چرخ چاه ودستگاه ونج انجام شده است. نقاط سخت مسیر تونل بوسیله مواد انفجاری تخریب گردیده است. باتوجه به اینکه درسالهای احداثتونل وسیله نقلیه موتوری در محل نبوده است حمل ونقل سنگ ومصالح ساختمانی موردنیاز بوسیله چهار پایان انجام میگرفته است.
احداثتونل آبیاری وشبکه مربوطه درآن زمان کاری بس مهم وحیاتی بوده است زیرا مردم تاقبل ازآن ازآب انبارها استفاده می کردند. به سبب سختی کارواینکه خیلی هاتصورنمی کردندکه بتوان ازرودخانه به شهر بوسیله تونل ونهرآبیاری آب به شهر رسانیدازروی شوخی ومزاح به آن(آب نیاری) می گفتند.

اولین سال بهره برداری از تونل وشبکه آبیاری سنتی بهبهان
اول تابستان ۱۳۲۴ اولین سال بهربرداری ازشبکه آبیاری بهبهان بوده است ودرهمان سال ۱۶۰ هکتارکنجدو۱۵ هکتار جالیز کشت صورت گرفته است ودرآمد شرکت ۱۰۸۵۰ کیلوگرم کنجد ومعادل ۹۲۲۲۵ ریال وبابت جالیز ۴۸۷۴۶۰ ریا ل آب بهای زراعی دریافت شده است. ضمناً مبلغ ۱۹۲۰۰ ریال بابت فروش آب به شهر(آب شرب) که جمعاً درآمد شرکت درآن سال ۱۱۶۲۹۹۶۰ ریال میباشد.

وضعیت بهره برداری از تونل تا احداثشبکه مدرن آبیاری بهبهان
از سال ۱۳۲۴ تا ۱۳۴۸ بهره برداری از تونل و شبکه سنتی آن توسط شرکت آبیاری بهبهان وابسته به بنگاه مستقل آبیاری ایران صورت می پذیرفت و در سال ۱۳۴۷ شرکت آبیاری در وزارت نیرو ادغام و اداره و بهره برداری تونل و شبکه آن به اداره آب بهبهان که زیر مجموعه سازمان آب وبرق خوزستان بود واگذار گردید و این شرایط ادامه داشت تا اینکه در سال ۱۳۶۹ با بهره برداری از سد انحرافی شهدا وشبکه مدرن آبیاری بهبهان تونل با دبی حدود ۵/۱ مترمکعب در ثانیه ابیاری باغات منصوریه وبخش محدودی از اراضی منصوریه و قلعه سید مقیم را آبیاری می نمود و این روند کماکان ادامه داشت تا اینکه شرکت بهره برداری مارون اخیرا اقدام به لایروبی و بهسازی کرده است.

لایروبی و بهسازی تونل آبیاری بهبهان
با پیگیری شرکت بهره برداری مارون و تامین هزینه های مربوطه از سال ۱۳۸۷ لایروبی و بهسازی تونل شروع شد. با توجه به اینکه مدت زیادی تعمیرات اساسی روی تونل انجام نشده بود و در قسمتی از مسیر تونل که از معدن کارخانه سیمان عبور میکند در اثر برداشت کارخانه سیمان و عبور و مرور ماشین آلات سنگین چند حلقه چاه دسترسی ریزش نموده بود باعثپس زدگی آب در تونل شده بود که همین امر باعثگردیده بود که چاه های دسترسی بالاتر نیز ریزش کرده وعلاوه بر تخریب قسمت هایی از تونل باعثکاهش دبی عبوری تونل نیز شده بود. در بازدید های صحرایی مشخص شد که تقریبا ۳۰ حلقه از چاه های دسترسی نیاز به لایروبی وگردنه زنی دارند و همچنین حدود ۵/۱ کیلومتر انتهای تونل هم به علت نشت رسوبات ریزدانه نیاز به لایروبی داشت که تا این تاریخ تمام چاه های دسترسی گردنه زنی شده است و لایروبی انتهای تونل هم شروع شده است و تا چند روز آینده این کار هم به اتمام می رسد.

تغییر ابگیر تونل
با توجه به جابجایی محل سد تنظیمی آریوبرزن آبگیر تونل دقیقا در مرکز سد تنظیمی قرار گرفت و ناچارا ۲۰۰ متر پایین تر آبگیر جدید با دریچه کشویی احداثگردید وخوشبختانه آبگیر جدید هم در نقطه مناسب انتخاب شده که برای آبگیر دبی لازم هیچگونه مشکلی ندارد و به علت قرار گرفتن در مجاورت جاده دسترسی سدمخزنی دسترسی به آن نسبت به گذشته بسیار ساده تر شده است.

وضعیت بهره برداری از تونل در آینده
خوشبختانه با تحقیق و ارائه راه حلی که توسط نویسنده از سالهای قبل صورت گرفته است بعد از این تعمیرات تونل و لاینینگ کانال انتهای تونل(هرنج) و احداثکانال ارتباطی بین هرنج تونل وشبکه مدرن در آینده نزدیک آب تونل در شبکه مدرن وارد شده و دبی پمپاژ ایستگاه پمپاژ سد شهدا به میزان ۵/۲ متر مکعب در ثانیه کاهش می یابد که خود صرفه جویی قابل ملاحظه ای در مصرف به میزان حداقل ۵۰۰ کیلووات ساعت خواهد بود و با توجه به شرایط موجود با توجه به هزینه های سنگین تولید برق گام ارزشمندی است.

اطلاعات نهر وکانال
۱ - خاکبرداری(شامل کانال کنی – لجن برداری – پی ابنیه) ۴۱۵۸۵ متر مکعب
۲ - حجم شفته آهک ۲۴۰۰۰ مترمکعب
۳ - بتن ریزی شامل(لاینینگ کانال وابنیه های فنی) ۲۰۷۴ متر مکعب
۴ - تعداد ابنیه های فنی اجرا شده: ۱۰ دستگاه
۵ - هزینه کل ۰۰۰/۰۰۰ / ۶۵۰۰
کارهای اجرایی تونل آبیاری
۱ - لایروبی ۳۵ حلقه چاه میله های دسترسی بطور متوسط هر حلقه چاه دسترسی ۲۰ مترمکعب رسوبات درشت دانه داشته است۷۰۰m۳ ۲ - گردنه زنی ۳۵حلقه چاه به عمق متوسط ۱۰ متر تا ۲۰ متر
۳ - لایروبی یک کیلومتر انتهایی تونل حجم تقریبی رسوبات پردانه ۱۲۰۰ متر مکعب
۴ - حفر دو تونل با مقطع کوچک افقی برای دسترسی به دومیله(منار) چاه درمعدن کارخانه سیمان
۵ - هزینه های تونل تا کنون حدود ۰۰۰/۰۰۰ / ۰۰/۷ریال
تونل آبیاری بهبهان در ۱۶ کیلومتری شمال شرقی بهبهان ابتدای تنگ تکاب واقع شده است.