مهران افخمی مدیر دفتر بررسی های زیست محیطی سازمان به مناسبت هفته صرفه جویی از منابع آب , در مورد اهمیت بحث استفاده مجدد از زه آبهای کشاورزی در جهان امروز گفت: نیاز فزاینده به غذا و افزایش تولید محصولات کشاورزی و در نتیجه آن افزایش تقاضا برای آب از یکسو و اثرات زیانبار زیست محیطی زه آب های کشاورزی بر زیست بوم های طبیعی و منابع آبی پذیرنده از سوی دیگر، جهانیان را بر آن داشته است که در جستجوی روش ها و فنونی باشند که همراه با کاهش پیامد های زیانبار و ناگوار زه آب ها، امکان استفاده مجدد از آنها را برای تامین بخشی از نیازهای انسانی، فراهم آورند. در بسیاری از مناطق که با
کمبود آب برای آبیاری مواجه هستند، زه آب برای تامین نیاز آبی محصولات استفاده می نمایند. استفاده مجدد تنها در صورتی مفید است که زه آب از کیفیت خوب و قابل قبولی برخوردار باشد.
افخمی در مورد وضعیت اقلیمی ایران و اجرای طرح استفاده مجدد از زه آب کشاورزی در آن گفت: کشور ایران نیز یکی از کشورهایی است که بواسطه تغییرات اقلیمی و بروز پدیده خشکسالی با مشکلات کم آبی مواجه شده است و یکی از راهکارهایی که می تواند در تعدیل مشکلات کم آبی راهگشا باشد بحثاستفاده مجدد از زه آب کشاورزی است.
وی ادامه داد: استفاده مجدد یک روش مهم و طبیعی در مدیریت زه آب می باشد. به منظور توسعه و حصول بیشترین فایده بری از یک منبع آب و کمک به دفع مناسب و صحیح آب زهکش ها، راهکارهایی برای استفاده مجدد از زه آب ارائه شده است. استفاده مجدد از زه آب بایستی هم از لحاظ اثرات محیطی و هم غیر محیطی برای کوتاه مدت و دراز مدت مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد. در مناطقی با منابع آبیاری محدود، از زه آب می توان به عنوان یک منبع آبی جدید مکمل استفاده نمود. در هر حال، کیفیت آب زهکشی است که تعیین می کند چه محصولاتی را می توان به وسیله آن آب آبیاری نمود.
از زه آب های به شدت شور نمی توان برای آبیاری محصولات حساس به شوری استفاده نمود، اما برای آبیاری محصولات و درختان مقاوم در برابر شوری می تواند استفاده شود. در محلی که یک شبکه آبیاری، نزدیک یک آبگیر طبیعی قرار دارد، زه آب مربوطه را می توان مجدداً در همان آبگیر استفاده نمود. در هر حال، احتیاط های لازم بایستی انجام شود تا کیفیت زه آب به ماهیان، پرندگان آبزی و دیگر جانداران موجود در آبگیر آسیبی نرساند و همچنین مقدار آب عبوری از آبگیر، برای جلوگیری از گسترش مواد سمی در آن کافی باشد.
مدیر دفتر بررسی های زیست محیطی سازمان، استفاده مجدد و مستقیم زه آب برای آبیاری محصولات زراعی گفت:
استفاده مستقیم از زه آب معمولاً در سطح مزرعه و بدون اختلاط با آب شیرین انجام می گیرد. عامل اصلی تخریبی زه آب مصرف دوباره، غلظت زیاد یون ها در آن می باشد. آبهایی که غلظت یونی اندکی دارند، به عنوان یک منبع مناسب، مواد غذایی مورد نیاز رشد را در اختیار گیاهان قرار می دهند.
وی همچنین استفاده تلفیقی – اختلاط را در بحثاستفاده مجدد و مستقیم زه آب چنین توضیح داد:
هنگامی که شوری زه آب از مقدار آستانه برای تولید بهینه محصول بیشتر باشد، می توان آن را با سایر منابع آب مخلوط کرد تا از کیفیت قابل قبولی برای کشت گیاهان مورد نظر برخوردار شود. در میان گیاهان ترکیب کشت حساس ترین گیاهان به شوری، تعیین کننده کیفیت آبی هستند که از اختلاط زه آب زهکش های اصلی با آب کانال های اصلی به دست می آیند.
افخمی در ادامه ضمن اشاره به استفاده تلفیقی - تناوبی استفاده مجدد و مستقیم زه آب, این روند را چنین توضیح داد:
استفاده تناوبی که همچنین با عناوین کاربرد پی در پی یا متناوب نیز شناخته شده، تکنیکی است که امکان استفاده تلفیقی آب شیرین و زه آب شور خارج شده از زهکش ها را فراهم می سازد. در این روش، زه آب شور در چرخه ای از پیش تعیین شده، جانشین آب کانال می شود. استفاده تناوبی در جایی کاربرد دارد که شوری زه آب از مقدار شوری آستانه برای گیاه بیشتر شده باشد.
افخمی سپس سایر موارد ارزشمند کاربردی در موضوع استفاده مجدد و مستقیم زه آب چنین توضیح داد:
- استفاده مجدد برای گیاهان زراعی شورپسند و جنگلداری
سامانه های کشاورزی - جنگلداری تولید کننده ی بیوانرژی هستند در حالی که سایر فنآوریهای تصفیه زه آب، انرژی زیادی نیاز دارند. سامانه های کشاورزی – جنگلداری با کاهش قابل ملاحظه حجم نهایی زه آب غیر قابل استفاده ی مجدد، فرصتی ایجاد می کنند تا تخلیه فصلی زه آب به داخل رودخانه ها در زمان دبی زیاد آب رودخانه صورت گیرد.
- استفاده مجدد در یک تالاب طبیعی
از زه آب می توان برای حیات وحش یا آبیاری گونه های زیستگاه طبیعی تالاب استفاده نمود.
- استفاده مجدد از زه آب سطحی
اکثر زه آب های جمع آوری شده سطحی، جهت آبگیرهای سیلابی، در اوایل پائیز استفاده می شوند.
- استفاده مجدد از زه آب زیر سطحی
در مناطقی که آلودگی به عناصر کمیاب، مورد نظر نمی باشد. از زه آب شور، می توان برای تولید یک زیستگاه طبیعی مولد در آبگیر استفاده نمود.
مدیر دفتر بررسی های زیست محیطی سازمان در پایان گفت: با رعایت اصول و موازین علمی استفاده مجدد از زه آبهای کشاورزی علاوه بر داشتن یک منبع آبی جدید برای مصارف متفاوت البته با کیفیت پایین تر می توان مشکلات رهاسازی حجم عظیمی از زه آبها به محیط زیست را نیز تقلیل داد و مخاطرات زیست محیطی ناشی را به حداقل رساند.
کد خبر:
1035